Chữ ký số không hợp lệ khi ký tài liệu: Nguyên nhân và cách kiểm tra, xử lý
Trong quá trình ký hợp đồng, tài liệu, người dùng có thể gặp thông báo chữ ký số không hợp lệ, không xác thực hoặc không thể thực hiện ký số. Vậy nguyên nhân do đâu, cách kiểm tra và xử lý như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết từng trường hợp.
| Mục lục: 1. Vì sao chữ ký số không hợp lệ khi ký tài liệu? |
1. Vì sao chữ ký số không hợp lệ khi ký tài liệu?
Chữ ký số không hợp lệ có thể do chứng thư số, phần mềm ký số, thiết bị USB Token hoặc tài liệu ký. Để xử lý đúng, trước hết người dùng cần xác định lỗi xuất hiện trong quá trình ký hay sau khi tài liệu đã được ký thành công.
1.1. Những nguyên nhân phổ biến khiến chữ ký số không hợp lệ
Dưới đây là các nguyên nhân thường gặp khi sử dụng chữ ký số để ký hợp đồng, chứng từ kế toán và các tài liệu điện tử.
Trong đó, chứng thư số hết hạn, lỗi xác thực và tài liệu bị thay đổi sau khi ký là những tình huống người dùng cần đặc biệt lưu ý.
1.2. Phân biệt chữ ký số không hợp lệ và lỗi không thể ký tài liệu
- Không thể ký tài liệu: Người dùng đã kết nối USB Token và thực hiện thao tác ký nhưng phần mềm báo lỗi, không nhận chứng thư hoặc không tạo được chữ ký.
- Đã ký nhưng chữ ký không hợp lệ: Tài liệu đã có chữ ký số, tuy nhiên khi mở hoặc kiểm tra, phần mềm thông báo chữ ký không hợp lệ, tài liệu bị thay đổi hoặc không xác thực được chứng thư.
2. Cách kiểm tra chữ ký số không hợp lệ trên tài liệu
Khi phát hiện chữ ký số có vấn đề, người dùng không nên vội xóa chữ ký hoặc ký lại. Thay vào đó, hãy kiểm tra trạng thái chữ ký, thông tin chứng thư số và tính toàn vẹn của tài liệu để xác định nguyên nhân.
2.1. Kiểm tra trạng thái chữ ký số trên file PDF
Đối với tài liệu PDF, người dùng có thể kiểm tra chữ ký số trực tiếp bằng Adobe Acrobat Reader theo các bước sau:
Bước 1: Mở tài liệu PDF đã ký
Mở file PDF cần kiểm tra bằng Adobe Acrobat Reader. Nếu tài liệu có chữ ký số, phần mềm thường hiển thị thông tin hoặc cảnh báo liên quan đến trạng thái chữ ký.
Bước 2: Mở danh sách chữ ký số
Chọn Signatures để xem các chữ ký đã được gắn vào tài liệu. Nếu tài liệu có nhiều chữ ký, cần lựa chọn đúng chữ ký đang xuất hiện cảnh báo.
Bước 3: Xem thông tin chi tiết
Nhấp chuột phải vào chữ ký cần kiểm tra, chọn Show Signature Properties để mở cửa sổ thông tin. Tại đây, người dùng có thể xem kết quả xác thực, thông tin người ký, chứng thư số và các cảnh báo liên quan.
Bước 4: Đọc kết quả kiểm tra
Thông thường, phần mềm có thể hiển thị một trong các trạng thái sau:
- Signature is valid: Chữ ký được xác thực hợp lệ theo kết quả kiểm tra của phần mềm.
- Signature is invalid: Chữ ký không hợp lệ, cần xem thông tin chi tiết để xác định nguyên nhân.
- Signature validity is unknown: Chưa xác định được tính hợp lệ của chữ ký, có thể do thiếu thông tin xác thực hoặc chưa thiết lập nguồn tin cậy.
Tên thông báo và vị trí các chức năng có thể khác nhau tùy phiên bản Adobe Acrobat Reader.
Đặc biệt, nếu phần mềm thông báo chưa xác định được tính hợp lệ, người dùng cần kiểm tra thêm thay vì mặc định chữ ký đã bị lỗi.
2.2. Kiểm tra thời hạn và trạng thái chứng thư số
Chứng thư số chứa thông tin nhận diện chủ thể ký và là cơ sở quan trọng để xác thực chữ ký số. Để kiểm tra, người dùng có thể mở phần mềm quản lý USB Token hoặc xem thông tin chứng thư trực tiếp trong tài liệu đã ký.
Các thông tin cần đối chiếu gồm:
- Chủ thể chứng thư: Kiểm tra tên doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân được cấp chứng thư.
- Thời hạn hiệu lực: Xác định ngày bắt đầu và ngày kết thúc hiệu lực của chứng thư số.
- Trạng thái chứng thư: Kiểm tra chứng thư có bị thu hồi hoặc tạm dừng hay không.
- Thời điểm ký: Đối chiếu thời điểm tạo chữ ký với thời hạn hiệu lực của chứng thư.
2.3. Kiểm tra tài liệu có bị chỉnh sửa sau khi ký không
Khi tài liệu bị chỉnh sửa sau khi ký, phần mềm có thể hiển thị cảnh báo liên quan đến tính toàn vẹn của nội dung. Người dùng nên thực hiện các bước sau:
- Mở thông tin chi tiết của chữ ký để xem cảnh báo về thay đổi tài liệu.
- Kiểm tra tài liệu có được bổ sung, chỉnh sửa hoặc thay thế nội dung sau khi ký hay không.
- Đối chiếu với bản PDF gốc đã ký nếu doanh nghiệp còn lưu trữ.
- Xác định thay đổi có ảnh hưởng đến phần nội dung được chữ ký bảo vệ hay không.
3. Cách xử lý chữ ký số không hợp lệ theo từng nguyên nhân
Sau khi xác định được nguyên nhân, người dùng cần lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp. Đối với tài liệu đã ký, nên lưu giữ bản gốc trước khi thực hiện bất kỳ thao tác chỉnh sửa hoặc ký lại nào.
3.1. Xử lý khi chứng thư số hết hạn hoặc bị thu hồi
Trường hợp chứng thư đã hết hạn, doanh nghiệp cần liên hệ nhà cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số để thực hiện gia hạn hoặc cấp chứng thư mới theo quy trình áp dụng.
Đối với chứng thư số bị thu hồi, cần xác định nguyên nhân thu hồi và liên hệ nhà cung cấp để được hướng dẫn cấp chứng thư phù hợp. Không tiếp tục sử dụng chứng thư đã bị thu hồi để ký tài liệu mới.
3.2. Xử lý khi phần mềm không xác thực được chữ ký số
3.3. Xử lý khi tài liệu bị thay đổi sau khi ký
Trường hợp 1: Tài liệu bị chỉnh sửa ngoài ý muốn
Nếu doanh nghiệp vẫn lưu bản PDF đã ký hợp lệ trước đó, nên sử dụng lại bản gốc sau khi kiểm tra đầy đủ thông tin. Không nên tiếp tục sử dụng bản đã bị chỉnh sửa khi chữ ký không còn xác thực được nội dung cần bảo vệ.
Trường hợp 2: Cần thay đổi nội dung tài liệu đã ký
Nếu hợp đồng hoặc chứng từ cần điều chỉnh thông tin, người dùng nên lập bản tài liệu mới hoặc thực hiện thủ tục điều chỉnh phù hợp với loại hồ sơ, sau đó ký số theo đúng quy trình.
3.4. Xử lý lỗi USB Token hoặc phần mềm ký số
Bước 1: Kiểm tra kết nối USB Token
Rút thiết bị và kết nối lại với cổng USB phù hợp. Kiểm tra máy tính đã nhận thiết bị hay chưa.
Bước 2: Kiểm tra phần mềm quản lý USB Token
Mở phần mềm quản lý Token để xác định chứng thư số có được nhận diện hay không. Nếu phần mềm không hoạt động, cần kiểm tra lại quá trình cài đặt hoặc driver thiết bị.
Bước 3: Kiểm tra phần mềm ký số
Đảm bảo phần mềm ký số tương thích với hệ điều hành, trình duyệt hoặc ứng dụng đang sử dụng. Nếu hệ thống yêu cầu tiện ích ký số, cần kiểm tra tiện ích đã được cài đặt và hoạt động bình thường.
Bước 4: Thử ký lại tài liệu
Sau khi khắc phục lỗi, thực hiện ký trên bản tài liệu chưa ký hoặc bản cần ký mới theo đúng quy trình. Nếu vẫn không thành công, người dùng nên ghi lại thông báo lỗi và liên hệ bộ phận hỗ trợ kỹ thuật. Đặc biệt, không nên liên tục nhập thử mã PIN khi không nhớ chính xác, vì USB Token có thể bị khóa sau số lần nhập sai theo giới hạn của thiết bị.
Chữ ký số không hợp lệ có thể xuất phát từ chứng thư số, phần mềm xác thực hoặc thay đổi nội dung tài liệu. Việc xác định đúng nguyên nhân và kiểm tra theo từng bước sẽ giúp kế toán, doanh nghiệp xử lý lỗi hiệu quả, hạn chế gián đoạn công việc và bảo đảm an toàn cho các tài liệu điện tử đã ký.
Nguyệt Nga





